Κάποτε άσπονδοι εχθροί στα πεδία των μαχών της Λιβύης, η Άγκυρα και ο Χαφτάρ βρίσκουν σήμερα κοινό έδαφος στη θάλασσα, όπου οι εδαφικές διεκδικήσεις και τα αντικρουόμενα ενεργειακά συμφέροντα απειλούν να ανατρέψουν τις περιφερειακές ισορροπίες.
Από τον Μπασάμ Αμπού Αμπντάλα – 11 Νοεμβρίου 2026
Η ομόφωνη ψήφος της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα στην ανατολική πλευρά της χώρας, η οποία στις 20 Οκτωβρίου ενέκρινε τη θαλάσσια συμφωνία με την Τουρκία, δεν ήταν μια συνηθισμένη κοινοβουλευτική απόφαση. Η απόφαση αυτή σηματοδότησε μια σημαντική πολιτική και στρατηγική στροφή για το ίδιο το Κοινοβούλιο, το οποίο το 2020 είχε απορρίψει τη συμφωνία και είχε διακόψει τις πολιτικές σχέσεις με την Άγκυρα λόγω της στρατιωτικής υποστήριξής της προς την κυβέρνηση της Τρίπολης ενάντια στις δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ.
Έξι χρόνια αργότερα, οι πρώην αντίπαλοι βρήκαν κοινό έδαφος σε μια θαλάσσια συμφωνία που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις περιφερειακές συμμαχίες τους και να ενισχύσει τη θέση της Άγκυρας έναντι των μεσογειακών αντιπάλων της.
Η μεταστροφή του Χάφταρ αντανακλά έναν ευρύτερο αγώνα για την Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι θαλάσσιες φιλοδοξίες της Άγκυρας συγκρούονται με αυτές της Αιγύπτου, της Ελλάδας και του Ισραήλ. Η διαμάχη αφορά επίσης τον έλεγχο των θαλάσσιων ενεργειακών πόρων και των διαδρομών μέσω των οποίων το φυσικό αέριο της Μεσογείου θα μπορούσε να φτάσει στις ευρωπαϊκές αγορές.
Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΣΑΝΤΑΜ ΧΑΦΤΑΡ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ
Η Τουρκία και η πρώην Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, με επικεφαλής τον Φαϊέζ αλ-Σαράτζ, υπέγραψαν τη ναυτική τους συμφωνία στις 27 Νοεμβρίου 2019, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής επίθεσης του Χάφταρ εναντίον της Τρίπολης. Η επακόλουθη παρέμβαση της Άγκυρας, συμπεριλαμβανομένης της αποστολής στρατιωτικών συμβούλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αποδείχθηκε καθοριστική για την αποτροπή της επίθεσης και την ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων.
Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ της Άγκυρας και της Ανατολικής Λιβύης έχουν σταδιακά μεταβληθεί. Μέχρι το 2025, η Τουρκία είχε αρχίσει να ανοίγει διαύλους επικοινωνίας με το στρατόπεδο του Χαφτάρ, επιδιώκοντας να επεκτείνει την επιρροή της πέρα από τις αρχές της δυτικής Λιβύης που είχε υποστηρίξει για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ, ένας από τους γιους του Χαλίφα Χαφτάρ και προσωπικότητα με ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή στο στρατιωτικό κατεστημένο της ανατολικής Λιβύης, επισκέφθηκε την Τουρκία τον Απρίλιο του 2025. Ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν, τον ακολούθησε τον Αύγουστο με επίσκεψη στη Βεγγάζη, όπου συναντήθηκε με τον Χαφτάρ και τους γιους του, ενώ οι στρατιωτικές και στρατηγικές επαφές εντείνονταν.
Το τμήμα ανάλυσης της BBC Monitoring υπογράμμισε τον ρόλο του Σαντάμ στη διευκόλυνση αυτής της επαναπροσέγγισης τον Νοέμβριο του 2025. Τον επόμενο μήνα, το Πολωνικό Κέντρο Ανατολικών Σπουδών χαρακτήριζε την εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής έγκρισης της θαλάσσιας συμφωνίας από την Ανατολική Λιβύη ως έναν από τους κύριους στόχους της Τουρκίας.
Η επιρροή του Χαφτάρ στην Ανατολική Λιβύη καθιστά την προσέγγισή του με την Άγκυρα πολιτικά σημαντική, συμβάλλοντας στο να ανοίξει ο δρόμος για την αλλαγή στάσης του Κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης σχετικά με τη θαλάσσια συμφωνία.
Επιπλέον, εξυπηρετεί τις πολιτικές φιλοδοξίες της οικογένειας Χαφτάρ. Οι στενότερες σχέσεις με την Άγκυρα προσφέρουν πρόσβαση στην τουρκική στρατιωτική τεχνολογία, σε συμβάσεις ανασυγκρότησης και σε επενδύσεις, επιτρέποντας ταυτόχρονα στον Σαντάμ να ενισχύσει τη θέση του στο διχασμένο πολιτικό και στρατιωτικό τοπίο της Λιβύης. Επιπλέον, προσφέρουν στην οικογένεια μια εναλλακτική λύση έναντι της ιστορικής εξάρτησής της από το Κάιρο.
Η βελτίωση των τουρκο-αιγυπτιακών σχέσεων από το 2023 διευκόλυνε αυτή την αναπροσαρμογή. Η στροφή του Χάφταρ προς την Άγκυρα δεν σηματοδοτεί απαραίτητα ρήξη με την Αίγυπτο, αλλά υποδηλώνει ότι δεν είναι πλέον διατεθειμένος να ακολουθεί τυφλά τις περιφερειακές προτεραιότητες του Καΐρου.
Για την Τουρκία, εν τω μεταξύ, η κοινοβουλευτική ψηφοφορία αφαιρεί ένα σημαντικό πολιτικό εμπόδιο στις θαλάσσιες φιλοδοξίες της και προσδίδει στη συμφωνία με την Τρίπολη ευρύτερη υποστήριξη από τη Λιβύη, παρά το γεγονός ότι οι θεσμοί της χώρας παραμένουν διχασμένοι.
Η «ΓΑΛΑΖΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ» ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ ΠΑΙΡΝΕΙ ΜΟΡΦΗ
Η συμφωνία του 2019 καθορίζει ένα θαλάσσιο σύνορο μεταξύ των τουρκικών και των λιβυκών ακτών νότια της Κρήτης, ορίζοντας τις αντίστοιχες διεκδικήσεις σχετικά με την ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Η Άγκυρα θεωρεί τη συμφωνία κεντρικό στοιχείο του δόγματος της για τη «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan), το οποίο θέτει στο επίκεντρο της εθνικής ασφάλειας και της τουρκικής οικονομικής στρατηγικής τον έλεγχο των περιβάλλοντων υδάτων.
Το δόγμα αυτό αποσκοπεί στην προστασία των θαλάσσιων διεκδικήσεων της Τουρκίας, στη διασφάλιση της πρόσβασης στους θαλάσσιους πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και στην αμφισβήτηση των συμφωνιών που, κατά την άποψη της Άγκυρας, έχουν σχεδιαστεί για να την αποκλείσουν από την Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμφωνία με τη Λιβύη εφαρμόζει στην πράξη αυτή τη στρατηγική. Ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στις διαμάχες για τα θαλάσσια σύνορα, υποστηρίζοντας παράλληλα τη φιλοδοξία της να καταστεί περιφερειακό κέντρο μεταφοράς, αποθήκευσης και εξαγωγής ενέργειας προς την Ευρώπη.
Η ΆΓΚΥΡΑ ΕΠΙΔΙΩΚΕΙ ΠΑΡΟΜΟΙΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΡΙΑ
Στις 31 Δεκεμβρίου 2025, ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ ανακοίνωσε ότι η Άγκυρα ελπίζει να συνάψει μια θαλάσσια συμφωνία με τη Δαμασκό εντός του τρέχοντος έτους, ανοίγοντας ενδεχομένως το δρόμο για τις τουρκικές εταιρείες να εξερευνήσουν τους θαλάσσιους πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο Μπαϊρακτάρ αναγνώρισε ότι είχε συζητηθεί ένα γενικό πλαίσιο, αλλά ότι εξακολουθούσε να απαιτείται μια συγκεκριμένη συμφωνία.
Η πρόταση παραμένει, επομένως, ένας διαπραγματευτικός στόχος και όχι μια οριστική θαλάσσια διεθέτηση.
Συνολικά, οι πρωτοβουλίες της Άγκυρας στη Λιβύη και τη Συρία αποκαλύπτουν μια προσπάθεια να ενισχύσει τη θέση της κατά μήκος των ανατολικών ακτών της Μεσογείου και να εμποδίσει τα αντίπαλα κράτη να καθορίσουν τα θαλάσσια σύνορα της περιοχής χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.
ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ ΕΜΠΟΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ
Η αντιπαράθεση μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας έχει βαθιές ιστορικές ρίζες.
Η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 καθόρισε τα σύνορα της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας, ενώ η Συνθήκη του Παρισιού του 1947 μεταβίβασε τα νησιά των Δωδεκανήσων, μεταξύ των οποίων η Ρόδος, η Κως και το Καστελόριζο, από την Ιταλία στην Ελλάδα.
Τα ελληνικά νησιά εκτείνονται κατά μήκος μεγάλου μέρους της δυτικής και νότιας ακτής της Τουρκίας, από τη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο έως τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κρήτη. Το Καστελόριζο βρίσκεται μόλις 2,3 χιλιόμετρα από την τουρκική ακτή, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο στη διαμάχη για τη θαλάσσια δικαιοδοσία.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά της της παρέχουν θαλάσσια δικαιώματα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων επί της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η Άγκυρα, ωστόσο, ισχυρίζεται ότι η πλήρης αναγνώριση των νησιών αυτών στον καθορισμό των θαλάσσιων συνόρων θα περιόριζε δραστικά την έκταση της τουρκικής ηπειρωτικής ακτής.
Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, μια Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη μπορεί να εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 370 χιλιόμετρα, από τις γραμμές βάσης ενός κράτους. Ωστόσο, οι αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις απαιτούν οριοθέτηση και τα διεθνή δικαστήρια μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τις γεωγραφικές συνθήκες και τις αρχές της ισότητας κατά τον καθορισμό των ορίων.
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το ζήτημα του βαθμού βαρύτητας που πρέπει να έχουν τα δικαιώματα επί των νησιών όταν αλληλεπικαλύπτονται με τις διεκδικήσεις των γειτονικών ηπειρωτικών ακτών.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η τουρκο-λιβυκή συμφωνία δεν λαμβάνει υπόψη τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών. Η Τουρκία, από την πλευρά της, ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να επιτραπεί σε αυτά τα νησιά να αποκόψουν τη θαλάσσια προέκταση της νότιας ακτής της.
Η Αθήνα αμφισβητεί επίσης ότι η Τουρκία και η Λιβύη διαθέτουν αντίθετες ακτές ικανές να στηρίξουν το όριο που χαράσσεται από τη συμφωνία.
Δεν υπάρχει καμία οριστική απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου που να έχει ακυρώσει το μνημόνιο του 2019 μεταξύ Τουρκίας και πρώην Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης . Η καταχώρισή του στα Ηνωμένα Έθνη, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με έγκριση της νομιμότητάς του ούτε επιλύει τις αντικρουόμενες διεκδικήσεις τρίτων χωρών.
Ο ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ ΤΟΥ ΙΣΡΑΗΛ
Το Ισραήλ θεωρεί την Ανατολική Μεσόγειο ως στρατηγικό πεδίο για την επέκταση της γεωπολιτικής του επιρροής, την ενίσχυση της συνεργασίας σε θέματα ασφάλειας και τη διασφάλιση των εξαγωγών ενέργειας προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η αυξανόμενη σύμπραξή του με την Ελλάδα και την Κύπρο, η οποία υποστηρίζεται από δυτικά πολιτικά και εμπορικά συμφέροντα, έχει καταστεί σημαντικό μέρος αυτής της στρατηγικής.
Τα ισραηλινά και τα τουρκικά συμφέροντα συμπίπτουν όσον αφορά την ανάπτυξη των θαλάσσιων πόρων φυσικού αερίου και την πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές. Ωστόσο, αποκλίνουν όλο και περισσότερο ως προς τα θαλάσσια σύνορα, τις διαδρομές εξαγωγής και τις πολιτικές δομές που διέπουν την περιοχή.
Το Ισραήλ επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο, προκειμένου να μειώσει την εξάρτησή του από την Τουρκία και να περιορίσει την επιρροή της Άγκυρας στις περιφερειακές ενεργειακές υποδομές.
Μια ανάλυση του 2026 του Κέντρου Ερευνών TRT περιγράφει την αναδυόμενη ισραηλινο-ελληνο-κυπριακή σύμπραξη ως έναν άξονα ασφάλειας που αποσκοπεί στον περιορισμό της τουρκικής επιρροής. Αυτό που ξεκίνησε ως ενεργειακή συνεργασία επεκτάθηκε στον στρατιωτικό συντονισμό, στη συνεργασία στον τομέα της κατασκοπείας και σε κοινές συμφωνίες ασφάλειας.
Ο ιστότοπος The Cradle έχει επίσης τεκμηριώσει πώς η τριμερής συνεργασία, που υποστηρίζεται από την Ουάσινγκτον μέσω του μηχανισμού 3+1, έχει βαθύνει τη συνεργασία στους τομείς της ενέργειας, της ασφάλειας και των υποδομών, ενώ ταυτόχρονα αντιτίθεται στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, απορρίπτει τις συμφωνίες που την αποκλείουν από τις θαλάσσιες διαπραγματεύσεις ή που υπονομεύουν αυτές που θεωρεί νόμιμες διεκδικήσεις της. Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται όλο και περισσότερο αυτή τη συμμαχία ως μια προσπάθεια να την περικυκλώσουν στρατηγικά και να περιορίσουν την επιρροή της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι στρατηγικές ασφάλειας του Ισραήλ διαμορφώνονται από την αποφασιστικότητα να αποτρέψει την ανάδυση περιφερειακών δυνάμεων ικανών να αμφισβητήσουν τη στρατιωτική του υπεροχή. Οι τουρκικές φιλοδοξίες, εν τω μεταξύ, περιλαμβάνουν την επέκταση της επιρροής της Άγκυρας στο πολιτικό μέλλον και την ασφάλεια της Συρίας, διασφαλίζοντας παράλληλα τα στρατηγικά της συμφέροντα κατά μήκος της συριακής ακτής.
ΤΟ ΚΑΪΡΟ ΑΡΝΕΙΤΑΙ ΝΑ ΠΑΡΑΙΤΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΑΞΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ
Η αντίθεση της Αιγύπτου στη συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης έχει τις ρίζες της στη γεωγραφία και στα κυριαρχικά της συμφέροντα, και όχι απλώς στην αλληλεγγύη της προς την Ελλάδα.
Το σύνορο που διεκδικούν η Άγκυρα και η Τρίπολη περνά νότια της Κρήτης, σε μια περιοχή όπου διασταυρώνονται οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας, της Λιβύης, της Ελλάδας και της Αιγύπτου.
Το Κάιρο θεωρεί ότι η συμφωνία παραβιάζει τα δικαιώματά του στην ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα και στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, ιδίως στο δυτικό τμήμα της θαλάσσιας δικαιοδοσίας του στη Μεσόγειο.
Η Αίγυπτος και η Ελλάδα υπέγραψαν μια μερική συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης στις 6 Αυγούστου 2020, καθορίζοντας τις αντίστοιχες αποκλειστικές οικονομικές ζώνες τους σε μια περιοχή που επικαλύπτεται με τις διεκδικήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης.
Το Κάιρο έχει απορρίψει σταθερά το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι δύο κράτη δεν μπορούν να συνάψουν συμφωνία που περιορίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός τρίτου.
Μετά την ψηφοφορία του κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης τον Οκτώβριο, το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε ότι το μνημόνιο ήταν άκυρο και άνευ ισχύος και ότι η έγκρισή του δεν είχε καμία νομική συνέπεια για την Αίγυπτο.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στις 4 Νοεμβρίου στο Ahram Online, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού Υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι, δήλωσε ότι το Κάιρο έχει ετοιμάσει ένα νομικό φάκελο όπου τεκμηριώνει τις αντιρρήσεις του και ότι θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την υπεράσπιση των θαλάσσιων συνόρων του.
Η Άγκυρα πρότεινε μια ξεχωριστή θαλάσσια συμφωνία με την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι το Κάιρο θα μπορούσε να αποκτήσει περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σύγκριση με μια οριοθέτηση που βασίζεται στις ελληνικές διεκδικήσεις. Η Αίγυπτος δεν αποδέχθηκε την πρόταση.
Ο Ζάκι εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την προέλευση αυτής της πρόσθετης περιοχής και αν αυτή θα περιλαμβάνει ύδατα που διεκδικούν η Λιβύη, η Ελλάδα, η Κύπρος ή άλλα κράτη.
Το Κάιρο επιμένει να εξεταστούν οι σχετικοί χάρτες από νομικούς εμπειρογνώμονες και να συμμετάσχουν όλες οι ενδιαφερόμενες χώρες σε οποιαδήποτε συμφωνία.
Η Άγκυρα προσπαθεί να ξεπεράσει την αιγυπτιακή αντίσταση μέσω διμερών διαπραγματεύσεων, ενώ το Κάιρο επιδιώκει εγγυήσεις ότι οποιοσδήποτε συμβιβασμός δεν θα θέσει σε κίνδυνο τις υφιστάμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις της.
Παρά τις διαφωνίες αυτές, οι επαφές μεταξύ Αιγύπτου, Τουρκίας και Λιβύης συνεχίζονται. Ο Ζάκι αναγνώρισε ότι τα πρόσφατα διπλωματικά μηνύματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά τόνισε ότι δεν διαφαίνεται άμεση λύση. Η βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Αιγύπτου και Άγκυρας δεν έχει αλλάξει τη θέση της Αιγύπτου όσον αφορά τη θαλάσσια συμφωνία.
ΤΑ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΣΤΗ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΡΟΥΟΜΕΝΩΝ ΧΑΡΤΩΝ
Μελέτη του Σεπτεμβρίου 2025 από το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών εκτίμησε ότι στην Ανατολική Μεσόγειο εξακολουθούν να υπάρχουν περίπου 80 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια (2.265.347.727.360 κυβικά μέτρα) φυσικού αερίου ενώ ξεχωριστή εκτίμηση της Γεωλογικής Υπηρεσίας των Ηνωμένων Πολιτειών υπολόγισε τους μέσους πόρους συμβατικού φυσικού αερίου που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί και είναι τεχνικά εκμεταλλεύσιμοι στην περιοχή σε 286,2 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια (8.104.281.494.630,4 κυβικά μέτρα). Αυτά τα στοιχεία αφορούν διάφορες κατηγορίες πόρων και δεν πρέπει να θεωρούνται ισοδύναμα με τα εμπορικά επιβεβαιωμένα αποθέματα.
Μεταξύ των σημαντικότερων ανακαλύψεων συγκαταλέγονται τα ισραηλινά κοιτάσματα «Leviathan» και «Tamar», το αιγυπτιακό κοίτασμα «Zohr» και το κυπριακό κοίτασμα «Αφροδίτη».
Η Συρία, από την άλλη, διαθέτει περίπου 8,5 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια (240.693.196.032 κυβικά μέτρα) φυσικού αερίου, σύμφωνα με ενεργειακά στοιχεία των ΗΠΑ, αν και τα χρόνια του πολέμου έχουν καταστρέψει τις ενεργειακές υποδομές της και έχουν μειώσει δραστικά την παραγωγή.
Ο Λίβανος δεν έχει ακόμη εντοπίσει εμπορικά επιβεβαιωμένα θαλάσσια αποθέματα φυσικού αερίου, παρά το δυναμικό των μεσογειακών υδάτων του.
Γύρω από αυτούς τους πόρους έχουν αναδυθεί τρεις ανταγωνιστικές περιφερειακές ενεργειακές στρατηγικές.
Η Τουρκία επιδιώκει να αποφύγει τον θαλάσσιο αποκλεισμό, ενισχύοντας παράλληλα τη θέση της ως ενεργειακού διαδρόμου που συνδέει τους περιφερειακούς παραγωγούς με την Ευρώπη.
Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος επιδιώκουν τη συνεργασία για την ανάπτυξη θαλάσσιων κοιτασμάτων και τη δημιουργία συνδέσεων εξαγωγής προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η Αίγυπτος στοχεύει στη διατήρηση της θέσης της ως περιφερειακού κέντρου επεξεργασίας και εξαγωγής φυσικού αερίου μέσω των εγκαταστάσεων υγροποιημένου φυσικού αερίου της στο Ίντκου και τη Δαμιέττα.
Αυτές οι φιλοδοξίες διασταυρώνονται με τα εμπορικά συμφέροντα των μεγάλων ενεργειακών εταιρειών, μεταξύ των οποίων οι αμερικανικές Chevron και ExxonMobil, η ιταλική Eni, η γαλλική TotalEnergies, η ελληνική Energean και η QatarEnergy.
Η επέκταση των αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στην υπεράκτια εξερεύνηση της Ελλάδας και της Κύπρου προσθέτει ένα επιπλέον στοιχείο ανησυχίας στην Άγκυρα όσον αφορά συμφωνίες που θα μπορούσαν να αφήσουν την Τουρκία εκτός της αναδυόμενης ενεργειακής υποδομής της περιοχής.
Το Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου, στα μέλη του οποίου περιλαμβάνονται η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ιορδανία και η Παλαιστίνη, αντικατοπτρίζει αυτά τα αντικρουόμενα συμφέροντα.
Η Τουρκία παραμένει εκτός του οργανισμού λόγω των διαφορών της με την Κύπρο και την Ελλάδα σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα και της ευρύτερης διαμάχης που περιβάλλει τη συμφωνία του 2019 με τη Λιβύη.
Πέρα από την περιοχή, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να προστατεύσει την ασφάλεια του Ισραήλ, να διαφοροποιήσει τις ενεργειακές προμήθειες της Ευρώπης και να αποτρέψει την όξυνση των διαφορών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, μελών του ΝΑΤΟ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ η Ρωσία επιδιώκει να διατηρήσει την επιρροή της στις περιφερειακές ενεργειακές αγορές. Η Κίνα, εν τω μεταξύ, εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για τα λιμάνια, τις υποδομές και τις εμπορικές συνδέσεις της Μεσογείου.
Ο έλεγχος των θαλάσσιων συνόρων, των θαλάσσιων πόρων και των υποδομών εξαγωγής θα καθορίσει ποιες περιφερειακές δυνάμεις θα εξασφαλίσουν πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας και ποιες θα αποκλειστούν από αυτές.
Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΛΙΒΥΗΣ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ
Η έγκριση της θαλάσσιας συμφωνίας από το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης ενισχύει τη διπλωματική θέση της Τουρκίας και σηματοδοτεί την ανοιχτή στάση του Χάφταρ απέναντι σε ευρύτερες συμμαχίες. Αυτό τοποθετεί τη Λιβύη στο επίκεντρο μιας διαμάχης για τα σύνορα, την ενέργεια και την επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η στρατηγική θέση της Λιβύης και ο δυνητικός θαλάσσιος πλούτος της έχουν προσελκύσει αντικρουόμενα ξένα συμφέροντα, εγείροντας φόβους ότι οι συμφωνίες για τα ύδατα και τους πόρους της ενδέχεται να επηρεαστούν από εξωτερικούς υπολογισμούς, ενώ οι πολιτικές διαιρέσεις της χώρας παραμένουν.
Η έλλειψη ενοποιημένων εθνικών θεσμών και αποτελεσματικής εποπτείας των θαλάσσιων και οικονομικών συμφωνιών καθιστά τη Λιβύη ευάλωτη σε τέτοιες πιέσεις. Ανταγωνιστικές κυβερνήσεις και ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας έχουν ήδη αποδυναμώσει την ικανότητα της Λιβύης να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
Η προσέγγιση του Χαφτάρ με την Άγκυρα θα μπορούσε να ενισχύσει την πολιτική του θέση, αλλά τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Λιβύης εξαρτώνται από την ικανότητά της να ασκεί κυριαρχικό έλεγχο στα θαλάσσια σύνορά της και στους πόρους της. Χωρίς μια ενιαία εθνική θέση, η γεωγραφία της χώρας θα συνεχίσει να εξυπηρετεί τις φιλοδοξίες ξένων δυνάμεων, ενώ το κόστος των διχασμών της θα βαρύνει τον λαό της Λιβύης.
------------------
- Ο Μπασάμ Αμπού Αμπντάλα είναι αρθρογράφος της εφημερίδας «Al Watan» από το 2010. Δίδαξε στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Δαμασκού και διηύθυνε το Κέντρο Στρατηγικών Μελετών της Δαμασκού από το 2010 έως το 2014. Μεταξύ άλλων καθηκόντων, διετέλεσε Πολιτιστικός Ακόλουθος στην πρεσβεία της Συρίας στην Άγκυρα και είναι ιδρυτής του Κινήματος Φιλίας Συρίας-Τουρκίας.
