Συνέντευξη με τον Ιρανό στρατιωτικό αναλυτή Mostafa Najafi
Azar Mahdavan, 2 Απριλίου 2026
Ο σημερινός πόλεμος μεταξύ του Ιράν από τη μία πλευρά και των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ από την άλλη δεν είναι μόνο μια στρατιωτική σύγκρουση σε περιφερειακό επίπεδο. Πρόκειται επίσης για ένα γεγονός που είχε σημαντικές συνέπειες στην εσωτερική πολιτική του Ιράν και στον προσανατολισμό της εξωτερικής του πολιτικής. Ο πόλεμος ξέσπασε σε μια στιγμή που, τα τελευταία χρόνια, η εσωτερική συζήτηση στο Ιράν σχετικά με το ζήτημα της «διαπραγμάτευσης με τη Δύση» και τον τρόπο διαχείρισης των σχέσεων με τις δυτικές δυνάμεις είχε καταστεί ένα από τα κεντρικά θέματα του πολιτικού διαλόγου της χώρας.
Ταυτόχρονα, το Ιράν δέχτηκε επίθεση ακριβώς τη στιγμή που βρισκόταν σε εξέλιξη ένας νέος κύκλος διαπραγματεύσεων με τη Δύση.
Φαίνεται ότι το ξέσπασμα του πολέμου, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη σημασία ενός λόγου αλληλεγγύης απέναντι σε μια εξωτερική απειλή, επηρέασε επίσης την ευθυγράμμιση των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων στο εσωτερικό της χώρας.
Σχετικά με αυτό, πραγματοποιήσαμε μια συνέντευξη με τον Δρ. Μοστάφα Νατζάφι, ειδικό σε θέματα πολιτικής, την οποία μπορείτε να διαβάσετε παρακάτω.
ΕΡΩΤΗΣΗ : Ο αντίκτυπος του πολέμου στις εσωτερικές πολιτικές δυναμικές
Όπως γνωρίζετε, τα ρεύματα και οι πολιτικές ομαδοποιήσεις στο Ιράν μπορούν γενικά να χωριστούν σε δύο μεγάλα μπλοκ: πρώτον, ένα ρεύμα που πιστεύει ότι η λύση στα προβλήματα της χώρας βρίσκεται στον «συμβιβασμό και τη συμφιλίωση» με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση· και, δεύτερον, ένα ρεύμα που, ενώ τονίζει την ανεξαρτησία της χώρας και τη σημασία των εσωτερικών και εγχώριων δυνατοτήτων για την ανάπτυξη, υποστηρίζει ότι ο συμβιβασμός και ο διάλογος με τη Δύση δεν είναι εγγενώς ιεροί, αλλά πρέπει να πραγματοποιούνται σε συνθήκες ενίσχυσης της εσωτερικής και εθνικής ισχύος του Ιράν. Ποια επίδραση είχε μέχρι τώρα, στην ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των πολιτικών ρευμάτων της εσωτερικής δομής εξουσίας του Ιράν, ο πόλεμος που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ο οποίος ξεκίνησε εν μέσω του διαλόγου της Τεχεράνης με τη Δύση;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ο σημερινός πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εναντίον του Ιράν λειτουργεί στην πραγματικότητα ως σημείο καμπής στην εσωτερική πολιτική του Ιράν. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ισορροπία μεταξύ των δύο κύριων πολιτικών μπλοκ μετατοπίζεται. Το ρεύμα που βλέπει σε έναν ευρύ συμβιβασμό με τη Δύση τη λύση στα προβλήματα της χώρας υφίσταται μια σχετική μείωση της επιρροής του βραχυπρόθεσμα, καθώς η εμπειρία του πολέμου αποδεικνύει ότι η αποκλειστική εξάρτηση από τις διαπραγματεύσεις δεν μπορεί απαραίτητα να αποτρέψει τη σύγκρουση. Αντίθετα, το ρεύμα που δίνει έμφαση στην ανεξαρτησία, την αποτροπή και την ενίσχυση των εσωτερικών δυνατοτήτων παίρνει το πάνω χέρι. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει την πλήρη εξαφάνιση της πρώτης προσέγγισης αλλά μάλλον οδηγεί στον επαναπροσδιορισμό της υπό τη μορφή «διαπραγμάτευσης από θέση ισχύος».
ΕΡΩΤΗΣΗ : Η ιστορία του Ιράν αποδεικνύει ότι σε περιόδους κρίσης ο λόγος της «εθνικής ενότητας» αποκτά συνήθως μεγαλύτερη σημασία. Πώς αξιολογείτε το κοινωνικό κλίμα στη χώρα κατά τη διάρκεια του πολέμου;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στο πλαίσιο των κοινωνικών σχέσεων και διαλόγου, το φαινόμενο της «εθνικής ενότητας» τείνει να ενισχύεται ως απάντηση στις εξωτερικές απειλές. Αυτή η σύγκλιση είναι αυθεντική και αποτελεσματική βραχυπρόθεσμα και μπορεί να συμβάλει στη μείωση των πολιτικών και κοινωνικών διαιρέσεων.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, αυτές οι διαφορές δεν εξαφανίζονται εντελώς και επανεμφανίζονται σταδιακά, αν και συνήθως σε πιο περιορισμένο πλαίσιο και με μεγαλύτερη έμφαση στα εθνικά συμφέροντα.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Από τις πρώτες ημέρες του πολέμου, αξιωματούχοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι η στρατιωτική και πολιτική δομή του Ιράν έχει «καταστραφεί». Λαμβάνοντας υπόψη την πραγματικότητα στο πεδίο της μάχης, ποια είναι η εκτίμησή σας για αυτές τις δηλώσεις;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Οι δηλώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ σχετικά με την καταστροφή της πολιτικής και στρατιωτικής δομής του Ιράν μπορούν σε μεγάλο βαθμό να ερμηνευθούν στο πλαίσιο του ψυχολογικού πολέμου. Το σύστημα διακυβέρνησης του Ιράν έχει πολυεπίπεδη και σχετικά ευέλικτη δομή και δεν εξαρτάται απόλυτα από συγκεκριμένα άτομα. Επομένως, ακόμη και αν ορισμένοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι δολοφονηθούν ή απομακρυνθούν, η αναστάτωση που θα προκύψει είναι συνήθως προσωρινή και δεν οδηγεί σε κατάρρευση του συστήματος. Ταυτόχρονα, οι συνθήκες πολέμου τείνουν να καθιστούν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων πιο ευέλικτες, ταχύτερες και πιο προσανατολισμένες στην ασφάλεια, ενώ ο ρόλος των στρατιωτικών θεσμών και ασφάλειας στη διοίκηση της χώρας γίνεται πιο εμφανής.
Σχέσεις με τη Δύση και προσανατολισμός της εξωτερικής πολιτικής
ΕΡΩΤΗΣΗ: Κατά τη γνώμη σας, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, ποιες θα είναι οι προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής του Ιράν : στη στρατιωτική αποτροπή, στην ενίσχυση των περιφερειακών συμμαχιών ή στην αύξηση της οικονομικής αντοχής;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στο μεταπολεμικό πλαίσιο, η εξωτερική πολιτική του Ιράν θα επικεντρωθεί πιθανώς σε τρεις βασικούς πυλώνες. Πρώτον, την ενίσχυση της στρατιωτικής αποτροπής με σκοπό την πρόληψη της επανάληψης συγκρούσεων. Δεύτερον, την επέκταση και την εδραίωση των συμμαχιών στο πλαίσιο του λεγόμενου Άξονα της Αντίστασης για αύξηση του στρατηγικού βάθους. Και τρίτον, την ενίσχυση της οικονομικής αντοχής, η οποία αποτελεί βασικό θεμέλιο της εθνικής ισχύος.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι σχέσεις με τη Δύση δεν θα διακοπούν εντελώς, αλλά η φύση τους θα αλλάξει. Η διαπραγμάτευση δεν θα θεωρείται πλέον η πρωταρχική λύση αλλά μάλλον θα γίνει ένα συμπληρωματικό εργαλείο της σκληρής δύναμης. Με άλλα λόγια, ο διάλογος με τη Δύση θα επιδιώκεται μόνο εφόσον συνοδεύεται από αύξηση των εσωτερικών δυνατοτήτων και διεξάγεται από θέση ισχύος και όχι από θέση ανάγκης.
Το μέλλον του πολιτικού συστήματος και της εσωτερικής δομής του συστήματος
ΕΡΩΤΗΣΗ: Αν και οι δηλωμένοι στόχοι της κυβέρνησης Τραμπ και της ισραηλινής κυβέρνησης άλλαξαν πολλές φορές στη διάρκεια του πολέμου – υποδηλώνοντας έναν ορισμένο βαθμό στρατηγικής σύγχυσης – ποια εκτίμηση πιστεύετε ότι είχαν η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ όταν μπήκαν σε πόλεμο με το Ιράν;
Πόσο πλησίασαν στην επίτευξη των στόχων τους, και με ποιον τρόπο η εθνική συνοχή και η στρατιωτική, οικονομική και πολιτική αντοχή της ιρανικής κοινωνίας επηρέασαν την αλλαγή των αμερικανικών και ισραηλινών στόχων;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Πιθανώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ μπήκαν σε πόλεμο με το Ιράν με βάση μια εκτίμηση που έδινε έμφαση στις εσωτερικές ευπάθειες, την κοινωνική δυσαρέσκεια και τη δυνατότητα να προκληθεί γλήγορα αστάθεια. Ωστόσο, εάν το Ιράν καταφέρει να βγει νικηφόρα από τον πόλεμο, αυτές οι υποθέσεις πιθανότατα θα θεωρηθούν σοβαρό λάθος υπολογισμού. Κατά συνέπεια, οι αρχικοί στόχοι της αντίπαλης πλευράς – οι οποίοι ενδέχεται να ήταν σχετικά φιλόδοξοι – πιθανότατα θα αναθεωρηθούν προς πιο περιορισμένους στόχους, όπως ο περιορισμός του Ιράν και ο έλεγχος του.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εθνική συνοχή και η κοινωνική αντοχή παίζουν καθοριστικό ρόλο. Αν το Ιράν καταφέρει να διατηρήσει την κοινωνική συνοχή του, μια σχετική οικονομική σταθερότητα και τη στρατιωτική του ισχύ, το κόστος του πολέμου για την αντίπαλη πλευρά θα αυξηθεί σημαντικά και θα την υποχρεώσει να επανεξετάσει και να προσαρμόσει τη στρατηγική της.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Με δεδομένη την τρέχουσα πορεία και των συνθηκών του πολέμου, ποιοι θεσμοί ή πολιτικές τάσεις στο Ιράν θα μπορούσαν να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στην κοινωνία;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Όσον αφορά την εσωτερική δομή εξουσίας, πόλεμοι αυτού του είδους οδηγούν συνήθως στην ενίσχυση των στρατιωτικών θεσμών και των θεσμών ασφάλειας, καθώς και τα πιο ρεαλιστικά πολιτικά ρεύματα. Οι παράγοντες που αποδεικνύουν την ικανότητα να διαχειρίζονται κρίσεις και να διατηρούν τη σταθερότητα τείνουν να αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή. Ταυτόχρονα, άλλα πολιτικά ρεύματα συνήθως αναγκάζονται να μετριάσουν τις θέσεις τους και να προσαρμοστούν στις νέες πραγματικότητες που δημιουργεί η σύγκρουση.
Το μέλλον της Μέσης Ανατολής και του διεθνούς συστήματος μετά τον πόλεμο
ΕΡΩΤΗΣΗ: Πώς αξιολογείτε τη στρατιωτική απόδοση του Ιράν σε αυτόν τον πόλεμο, ιδίως υπό το πρίσμα των ταυτόχρονων προκλήσεων που θέτουν τα εσωτερικά μέτωπα, οι αυτονομιστικές ομάδες, οι επιθέσεις εναντίον πηγών απειλής σε διάφορες χώρες και η άμεση σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Αν το Ιράν καταφέρει να διαχειριστεί έναν πόλεμο σε πολλά μέτωπα – ο οποίος συνεπάγεται ταυτόχρονες συγκρούσεις σε διάφορα μέτωπα και άμεση αντιπαράθεση με τις μεγάλες δυνάμεις – αυτό πιθανότατα θα ερμηνευθεί ως απόδειξη της αποτελεσματικότητας του μοντέλου ασύμμετρης αποτροπής του. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα μπορούσε να αναβαθμίσει το περιφερειακό κύρος του Ιράν και να εδραιώσει περαιτέρω τη θέση του ως ενεργού παράγοντα και με επιρροή στη Μέση Ανατολή.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Στη διεθνή σκηνή, φαίνεται να υπάρχει ευρεία συναίνεση ως προς το ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν έναν άσκοπο και μονομερή πόλεμο εναντίον του Ιράν εν μέσω διαπραγματεύσεων. Ποια επίδραση θα μπορούσε να έχει ένας τέτοιος πόλεμος – και παρόμοιες μονομερείς ενέργειες εκ μέρους της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ – στην τρέχουσα δομή της παγκόσμιας τάξης;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σε διεθνές επίπεδο, το ξέσπασμα ενός πολέμου που θεωρείται ευρέως μονομερής και εκτός αποδεκτών νομικών και διπλωματικών πλαισίων θα μπορούσε να αποδυναμώσει κι άλλο τη διεθνή τάξη με βάση κανόνες υπό την ηγεσία της Δύσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Τέτοιες εξελίξεις θα μπορούσαν να επιταχύνουν τη συνεχιζόμενη μετάβαση προς ένα πιο πολυπολικό σύστημα, να διευρύνουν τον ρόλο των μη δυτικών δυνάμεων και να εντείνουν τη δυσπιστία έναντι των υφιστάμενων διεθνών μηχανισμών.
Συνολικά, αν το Ιράν καταφέρει να βγει νικηφόρα από έναν τέτοιο πόλεμο, οι συνέπειές θα μπορούσαν να εκδηλωθούν σε τέσσερα επίπεδα: στο εσωτερικό, με την ενίσχυση του λόγου περί ανεξαρτησίας και αποτροπής· στην εξωτερική πολιτική, μέσω μιας στροφής προς μια υπό όρους δέσμευση με τη Δύση· στο εσωτερικό της εξουσίας, μέσω της μεγαλύτερης επιρροής των θεσμών ασφάλειας και των πραγματιστών· και σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, μέσω της ενίσχυσης της θέσης του Ιράν και της επιτάχυνσης ευρύτερων τάσεων, όπως η πολυπολικότητα του διεθνούς συστήματος.
