της Λαβίνια Μαρκέτι
Όταν βρίσκομαι μπλεγμένη σε άχρηστες συσκέψεις, στην καρδιά του «καπιταλισμού», συνήθως, μετά τα πρώτα 10 λεπτά, αρχίζω να σκέφτομαι όπως ο Άντορνο και να βλέπω τον κόσμο μέσα από το δικό του πρίσμα και, ενώ προσποιούμαι ότι κρατάω σημειώσεις, γράφω αφορισμούς.
ΤΟ ΟΝΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΧΙΚΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΑΞΙΩΝ
Η αξιοκρατία είναι το υπέρτατο άλλοθι της πλουτοκρατίας, μια μάσκα λογική στο γκροτέσκο πρόσωπο μιας ολιγαρχίας που δεν δέχεται πλέον να αποκαλείται με το όνομά της. Το σύμβολο της εποχής μας δεν είναι πλέον ο σταυρός, αλλά η κλίμακα : ένας διεστραμμένος μηχανισμός σχεδιασμένος για να αναρριχάται κανείς μόνος, όπου κάθε σκαλοπάτι που κατακτά απαιτεί να πατά το χέρι εκείνου που βρίσκεται από κάτω. Ο Ρέιμοντ Ουίλιαμς το είχε διαισθανθεί: η κλίμακα «γλυκαίνει το δηλητήριο της ιεραρχίας» προσφέροντας την ψευδαίσθηση μιας ατομικής ανόδου που όμως καταστρέφει στη ρίζα κάθε πιθανότητα συλλογικής αλληλεγγύης. Ανεβαίνουμε μόνοι, πεθαίνουμε μαζί, αλλά με τη ναρκισσιστική ικανοποίηση ότι «αξίζαμε» την ασφυξία μας στην κορυφή.
ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΟΥ «ΔΊΚΙΟΥ» ΤΟΥ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥ
Στη δυστοπία του Michael Young, ο πραγματικός τρόμος δεν είναι η επιτυχία των λίγων, αλλά η ηθική καταδίκη των πολλών. Αν κάποτε ο καταπιεσμένος μπορούσε να καταραστεί την κακοτυχία ή τη θεία αδικία, σήμερα ο «αποτυχημένος» αναγκάζεται να κοιτάξει τον εαυτό του στον καθρέφτη και να παραδεχτεί ότι η δυστυχία του είναι το ακριβές αποτέλεσμα των δικών του ελλείψεων. Η αξιοκρατία στερεί από τον απόκληρο την τελευταία πολυτέλεια: την αγανάκτηση. Είναι ένα σύστημα που δεν περιορίζεται στην εκμετάλλευση του σώματος, αλλά ακρωτηριάζει την ψυχή, πείθοντας όσους βρίσκονται στο κατώτατο σκαλί ότι το σκαλοπάτι σκόνης που καταλαμβάνουν είναι το μόνο που πραγματικά «άξιζαν».
Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΗΣ «ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ»
Ας δούμε τη φιγούρα της mumpreneur (μαμά-επιχειρηματίας) , αυτού του τέρατος αποδοτικότητας που μετατρέπει το τραπέζι της κουζίνας σε γραφείο, ενώ ο χρόνος της γλιστράει ανάμεσα στα δάχτυλά της. Είναι η ενσάρκωση αυτού που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «απελπισμένη επιτυχία»: μια στρατηγική επιβίωσης που πωλείται ως φεμινιστική απελευθέρωση. Η νεοφιλελεύθερη αξιοκρατία μας προτρέπει να γίνουμε «επιχειρηματίες του εαυτού μας», εσωτερικεύοντας την εκμετάλλευση μέχρι να μην υπάρχει πλέον διάκριση μεταξύ της ζωής που ζούμε και του εμπορικού σήματος που πρέπει να πουλήσουμε για να μην πνιγούμε.
Ο ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ
Ζούμε κάτω από το ζυγό ενός « εξτρεμισμού αξιοκρατίας» που απαιτεί κάθε στιγμή της ύπαρξής μας να δικαιολογείται από ένα αποτέλεσμα. Ο Νίτσε θα γελούσε με αυτή την ηθική των σκλάβων που μεταμφιέζεται σε βούληση για εξουσία. Δεν είναι η δύναμη που αναζητούμε, αλλά η αναγνώριση από ένα σύστημα αξιολόγησης που εμείς οι ίδιοι έχουμε στήσει ως δικό μας ικρίωμα. Αν η ύπαρξη δεν έχει σκοπό, η αξιοκρατία είναι η πιο παθητική προσπάθεια να δοθεί μια ιεραρχική τάξη στο κενό, ταξινομώντας τις σκιές με βάση την ικανότητά τους να λάμπουν κάτω από ένα τεχνητό φως.
Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ
Υπάρχει ένα ιδιαίτερο δηλητήριο σε αυτό που η Jo Littler αποκαλεί «την πολιτισμική έλξη της αξιοκρατικής ελπίδας». Είναι η ελπίδα που μας κρατά αλυσοδεμένους στον τροχό, η πεποίθηση ότι αν μόνο δουλεύαμε λίγο πιο σκληρά, αν μόνο ήμασταν λίγο πιο λαμπροί, θα μπορούσαμε να ξεφύγουμε από την κατάστασή μας. Αλλά η σκάλα είναι πειραγμένη, τα σκαλοπάτια λείπουν ακριβώς εκεί όπου η ανάβαση γίνεται πιο απότομη. Αυτή η ελπίδα είναι το ακριβώς αντίθετο ενός κινητήρα, είναι ένα ηρεμιστικό που μας εμποδίζει να δούμε ότι το πρόβλημα δεν είναι η αδυναμία μας να ανεβούμε, αλλά η ίδια η σκάλα.
Η «ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ» ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Μιλάμε για «soft skills» και «προσωπικότητα», αλλά στο εξομολογητήριο της συνέντευξης εργασίας αυτό που αναζητάμε είναι η ηχώ του δικού μας προνομίου. Ο Bourdieu μας δίδαξε ότι η «αξία» είναι συχνά μόνο το όνομα που δίνουμε σε μία συμβατή διάθεση. Ο υποψήφιος που κινεί τα χέρια του με τη σωστή αδιαφορία ή που αναφέρει το «σωστό» χόμπι δεν είναι πιο ικανός, είναι απλώς πιο παρόμοιος με αυτόν που πρέπει να τον επιλέξει. Η αξιοκρατία είναι η τέχνη του να επιβραβεύεις όποιον είχε τους σωστούς γονείς για να του μάθουν να φαίνεται σαν κάποιος που δεν είχε ανάγκη από γονείς. Είναι ένα παιχνίδι με καθρέφτες όπου η ελίτ αναγνωρίζει τον εαυτό της και αυτοανακηρύσσεται «αριστεία».
ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟ ΩΣ ΕΡΓΟΤΑΞΙΟ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
Ακόμη και το σώμα έχει γίνει βιογραφικό σημείωμα. Η προσπάθεια στο γυμναστήριο δεν είναι πια διονυσιακή, αλλά μια μορφή βιολογικής λογιστικής. Ένα τονωμένο σώμα είναι το ορατό σημάδι μιας «σιδερένιας θέλησης» που μπορεί να πωληθεί στην αγορά. Αν δεν μπορείς να σμιλέψεις τους κοιλιακούς σου, πώς θα μπορέσεις να διαχειριστείς μια ομάδα; Η τυραννία της αξίας μετέτρεψε το λίπος σε οντολογική αποτυχία και τον μυ σε μετοχική επένδυση. Είναι η αναγωγή του ανθρώπου σε δομικό υλικό, που παρακολουθείται συνεχώς από έξυπνα ρολόγια που μετρούν τα βήματα προς το πουθενά.
Η «ΜΗΤΕΡΑ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΑΣ (MUMPRENEUR)» ΚΑΙ Η ΑΠΟΊΚΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ
Παρατηρήστε τη μητέρα που μετατρέπει το παιχνίδι του παιδιού της σε περιεχόμενο για τα κοινωνικά δίκτυα, ελπίζοντας να κερδίσει χρήματα από τη μητρότητά της. Είναι ο εξτρεμισμός της αξιοκρατίας που εισβάλλει στο ναό του άχρηστου. Ακόμη και η μητρική αγάπη πρέπει να γίνει «αξιόλογη», παραγωγική, ορατή. Δεν είσαι απλώς μια μητέρα, κάτι πολύ «απλό», πρέπει να είσαι επιχειρηματίας της φροντίδας σου. Είναι η κατάργηση του ελεύθερου χρόνου. Αν μια στιγμή δεν παράγει «αξία» ή «αξία», απλά δεν υπάρχει.
Η «ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΩΣ ΑΡΕΤΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΠΙΕΣΜΕΝΟΥ
Το σύνθημα της σύγχρονης αξίας είναι η «ανθεκτικότητα». Δεν είναι η δύναμη εκείνου που πολεμά, αλλά η ικανότητα εκείνου που δέχεται χτυπήματα χωρίς να παραπονιέται. Σου ζητούν να είσαι ανθεκτικός μπροστά σε απάνθρωπους ρυθμούς και μισθούς πείνας γιατί, αν καταρρεύσεις, η ευθύνη είναι της ψυχής σου, όχι του συστήματος. Η αξία έχει ιδιωτικοποιήσει τον πόνο, αν είσαι αγχωμένος, πρέπει να κάνεις διαλογισμό, όχι να βγεις στους δρόμους. Είναι η ηθική των σκλάβων ανυψωμένη σε θετική ψυχολογία. Ο Νίτσε σε αυτή την «ανθεκτικότητα» θα έβλεπε τον θρίαμβο της μνησικακίας μεταμφιεσμένης σε εσωτερική ισορροπία.
Ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΩΣ «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ»
Ακόμη και οι διακοπές έχουν γίνει μια αξιοκρατική υποχρέωση. Πρέπει να πηγαίνεις στα σωστά μέρη, να βγάζεις τις σωστές φωτογραφίες, να αποδεικνύεις ότι ξέρεις να «ζεις καλά». Ο ελεύθερος χρόνος δεν είναι πλέον σχόλη, αλλά συντήρηση του ανθρώπινου κεφαλαίου. Πηγαίνουμε διακοπές για να «ανανεώσουμε τις μπαταρίες» εν όψει της επόμενης περιόδου παραγωγής. Όποιος ξαπλώνει και κοιτάζει το ταβάνι χωρίς να παράγει τίποτα, ούτε αναμνήσεις, ούτε αναρτήσεις, ούτε μετρήσιμη χαλάρωση, θεωρείται εγκληματίας. Η αξιοκρατία σκότωσε την πλήξη, που ήταν η μόνη πόρτα που είχε μείνει ανοιχτή προς την αλήθεια του τίποτα.
