Η είδηση των ημερών: ο Γκρεγκ Φίλιπς , υψηλόβαθμος αξιωματούχος της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Διαχείρισης Έκτακτων Αναγκών (FEMA), της αμερικανικής Πολιτικής Προστασίας, δήλωσε ότι μεταφέρθηκε τηλεμεταφορικά παρά τη θέλησή του σε ένα εστιατόριο της αλυσίδας Waffle House. Ο δεύτερος στην ιεραρχία του Ντόναλντ Τραμπ, Τζέι Ντι Βανς (εδώ), σε ένα podcast λέει ότι είναι εμμονικός με τα UFO τα οποία, τελικά, δεν είναι εξωγήινοι αλλά «δαίμονες», «ουράνια όντα που περιφέρονται και κάνουν περίεργα πράγματα στους ανθρώπους» (σε μια μεγαλομανιακή και παραληρηματική σύγχυση μεταξύ UFO, «δαίμονες» και «ουράνια όντα»). Πρόκειται για τρέλα; Θα ήταν ωραίο να το πιστεύουμε, αλλά είναι κάτι πολύ χειρότερο.
Πρόκειται για μια συγκεκριμένη πολιτική επιλογή εκ μέρους της αμερικανικής κυβέρνησης, μια ακραία πράξη φθηνού λαϊκισμού, μια στρατηγική που πιθανώς στοχεύει στην προσέλκυση μεγάλου αριθμού ψηφοφόρων. Όπως είναι γνωστό, ο συνωμοσιολογικός λόγος έχει μεγάλη απήχηση στη χώρα του Θείου Σαμ, και όχι μόνο.
Ο συνωμοσιολογικός λόγος και οι θεωρίες συνωμοσίας εξαπλώνονται σαν πυρκαγιά σε κάθε χώρα. Αλλά στον κόσμο της αστερόεσσας είναι, αν μπορεί να το πει κανείς, πραγματικά διαδεδομένος και βρίσκεται στο επίκεντρο της πρόσφατης ωραίας ταινίας του Γιώργου Λάνθιμου, Bugonia (2025). Οι πρωταγωνιστές δεν είναι κάποιοι υψηλά ιστάμενοι εκπρόσωποι της πολιτικής εξουσίας, αλλά δύο ταπεινοί μελισσοκόμοι από τη Γεωργία, ο Τέντι Γκατζ και ο ξάδελφός του Ντον (ο πρώτος εργάζεται ως αποθηκάριος σε μια μεγάλη φαρμακευτική εταιρεία). Ο Τέντι είναι πεπεισμένος ότι η Μισέλ Φούλερ (Έμμα Στόουν), διευθύντρια της φαρμακευτικής εταιρείας στην οποία ο ίδιος εργάζεται σε μια από τις πιο ταπεινές θέσεις, είναι στην πραγματικότητα εξωγήινη από την Ανδρομέδα, και οργανώνει την απαγωγή της μαζί με τον ξάδελφό του.
Στο απομονωμένο εξοχικό σπίτι όπου ζει, ο Τέντι φυλάει τα λείψανα άλλων θυμάτων που είχε απαγάγει στο παρελθόν, σώματα που έχει μελετήσει και διαμελίσει για να ανακαλύψει ανδρομεδιανή καταγωγή. Όπως και σε πολλές άλλες ταινίες του ( να θυμηθούμε τον Κυνόδοντα, τον αστακό,τις Ιστορίες καλοσύνης) ο Λάνθιμος σκηνοθετεί έναν κόσμο που κυριαρχείται από ένα πλέγμα σκοτεινών μορφών εξουσίας, θύματα των οποίων είναι οι χαρακτήρες. Ο διαδεδομένος συνωμοσιολογικός λόγος, που ευνοείται και διαδίδεται ευρέως από τους ίδιους τους μηχανισμούς εξουσίας, είναι μία από αυτές. Ο Τέντι είναι θύμα της εξάπλωσης μιας ιδεολογίας που διατρέχει τα κατώτερα και αμόρφωτα στρώματα του αμερικανικού πληθυσμού, κυρίως του αγροτικού, εκείνου που έφερε τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Ισχυρίζεται ότι πέρασε από τη δεξιά στην ακροδεξιά και στην αριστερά, αγκαλιάζοντας τον μαρξισμό· στην πραγματικότητα, όμως, το μόνο που έκανε ήταν να μπει σε ένα γιγαντιαίο «ηχοθάλαμο» (θέμα που συζητείται και από τους χαρακτήρες κατά τη διάρκεια ενός γκροτέσκου γεύματος), μια αυτοαναφορική φυλακή από την οποία δεν κατάφερε πλέον να βγει.
Ο Τέντι είναι θύμα μιας φρικτής αποσύνθεσης των ζωών που επιβάλλεται από ψηλά: ένα κοινωνικό κράτος που υπονομεύεται όλο και περισσότερο, μια ζωή που γίνεται όλο και πιο επισφαλής, μια κοινωνική φυλακή στην οποία προσφέρεται ως μοναδική διέξοδος η συνωμοσιολογική ιδεολογία. Και αυτοί που την προσφέρουν, περιττό να το πούμε, είναι ακριβώς οι ίδιοι θεσμοθετημένοι καταστροφείς του κοινωνικού κράτους.
Ο κόσμος της ταινίας είναι ένας κόσμος που παρασύρεται, κυριαρχείται από τον πόνο και την αγωνία: όχι μόνο ο Τέντι είναι θύμα του, αλλά και ο χαρακτήρας του σερίφη, αυτός που θα έπρεπε να προστατεύει το νόμο, είναι στην πραγματικότητα ένας κοινωνικά απόβλητος, ένας παιδεραστής που είναι άθλια αιχμάλωτος της εμμονής του και που είχε κακοποιήσει τον Τέντι την εποχή που του έκανε μπέιμπι σίτινγκ. Είναι ένας κόσμος όπου ο καθένας προσπαθεί να ασκήσει βία σε όσους βρίσκονται κοντά του, ένα σκοτεινό σύμπαν αιχμαλωσίας που αντανακλάται στη φυλακή όπου είναι απομονωμένη η Φούλερ. Μια τοιχογραφία που ο Λάνθιμος είχε παρουσιάσει με ευφυΐα στον ήδη αναφερθέντα Κυνόδοντα, όπου οι γονείς απομονώνουν τα παιδιά τους στο σπίτι για να τα προστατεύσουν από τη βία του εξωτερικού κόσμου.
Αλλά βία δεν υπάρχει μόνο στον έξω κόσμο, είναι παντού. Μια άλλη σκοτεινή μορφή κυριαρχίας που επιβάλλεται στα άτομα είναι η εμπορευματοποίηση των σωμάτων και της ίδιας της υγείας των σωμάτων. Η μητέρα του Tέντι βρίσκεται σε κώμα, ανησυχητικό φάντασμα χαμένο σε μια βασανιστική αιώρηση – μια σωματοποιημένη εικόνα του πόνου της που μπορεί να θυμίζει την αιώρηση του δίδυμου της Χάρι, συζύγου του πρωταγωνιστή, στο Solaris (1972) του Αντρέι Ταρκόφσκι – εξαιτίας ενός πειράματος που πραγματοποιήθηκε πάνω της από την ισχυρή φαρμακευτική βιομηχανία της Φούλερ. Η ιατρική, όλο και πιο τεχνολογικοποιημένη και υποταγμένη στην αγορά, χρησιμοποιεί τα σώματα ως πειραματόζωα, τα σώματα του λαού, των εργατών, των λιγότερο ευκατάστατων τάξεων. Έτσι, η ίδια αυτή εξουσία, με το αριστερό της χέρι, καλεί τον λαό στον συνωμοσιολογικό σκεπτικισμό για να βρει ένα φάρμακο για τις πληγές που του προκαλεί με το δεξί της χέρι. Ενώ ο αντιπρόεδρος Βανς διακηρύσσει ότι οι «δαίμονες» βρίσκονται ανάμεσά μας, επικαλούμενος τη θρησκεία, ο Τέντι και ο Ντον έχουν ενταχθεί στον συνωμοσιολογικό κύκλο σαν δύο θρησκευόμενοι και έχουν επιβάλει στον εαυτό τους ένα χημικό ευνουχισμό για να μην τους αποσπάται η προσοχή από τις ορμές του σώματος τους, που πλέον ανήκει εξ ολοκλήρου στην εξουσία. Όπως οι οπαδοί της θεάς Κυβέλης στον αρχαίο κόσμο ασκούσαν το βάναυσο τελετουργικό του αυτοευνουχισμού, έτσι οι δύο χαρακτήρες θυσιάστηκαν στο βωμό του λαϊκισμού που έχει μετατραπεί σε ιδεολογία.
Η κυριαρχία της εξουσίας φυλακίζει τις ζωές των ατόμων σε έναν κόσμο όλο και πιο κατεστραμμένο και μολυσμένο, στον οποίο ακόμη και χιλιετείς φυσικοί κύκλοι καταστρέφονται και ακυρώνονται. Και έτσι ο Τέντι κατηγορεί τους Ανδρομέδιανους για το σύνδρομο της πληθυσμιακής συρρίκνωσης των μελισσών ενώ αντίθετα, αυτό που προκαλεί μυριάδες διάχυτων καταστροφών στους φυσικούς κύκλους της ύπαρξης στη Γη, είναι ένα σύστημα που φτάνει στο χείλος της κατάρρευσης. Είναι ένα τεχνολογικά αναπτυγμένο σύστημα που έχει φτάσει στο αποκορύφωμά του, μέχρι την κατάρρευση και την αυτοκαταστροφή, αυτό που ο Paul Virilio ορίζει ως «πανεπιστήμιο της καταστροφής», ένα σύστημα γνώσεων που οδηγεί στην αυτοκαταστροφή. Όπως γράφει ο Virilio, «αλαζονική μέχρι το παραλήρημα, η BIG SCIENCE έχει καταστεί ανίκανη να διορθώσει την υπερβολή της επιτυχίας της: κάτι που οφείλεται όχι τόσο στην απουσία γνώσης όσο στην υπερβολή, στην ύβρη μιας φυγής προς τα εμπρός που δεν ενδιαφέρεται καθόλου να λάβει υπόψη αυτό που αφήνει πίσω της, το τεράστιο ηθικό και φιλοσοφικό της έλλειμμα»
(P. Virilio, L’università del disastro, ιταλική μετάφραση του L. Odello, Raffaello Cortina Editore, Μιλάνο, 2008, σ. 120). Από αυτό το τεράστιο ηθικό και φιλοσοφικό έλλειμμα γεννιέται ο συνωμοσιολογισμός: η τηλεμεταφορά του Γκρεγκ Φίλιπς (ο οποίος, όχι τυχαία, «μεταφέρεται» σε έναν ναό της κατανάλωσης όπως η αλυσίδα εστιατορίων Waffle House) και οι «δαίμονες» του Βανς είναι η άλλη όψη της τεχνολογικοποίησης της ύπαρξης· είναι ο τεχνολογικοποιημένος μύθος – όπως θα έλεγε ο Furio Jesi – που ζει στη σκιά της εξουσίας. Σε όλα αυτά προστίθεται η εμφάνιση του Ντόναλντ Τραμπ, την ημέρα του Πάσχα, στο μπαλκόνι του Λευκού Οίκου δίπλα σε ένα γιγάντιο κουνέλι που συγκατάνευε σε κάθε λέξη της ομιλίας του (στην οποία, ανακατεμένα σαν χυλός υπήρχαν ο Ιησούς, η θρησκεία, το Ιράν, ο «διασωθείς πιλότος» που – προσθέτουμε εμείς – πήγαινε να ρίξει βόμβες σε γυναίκες και παιδιά). Η φαρμακευτική εταιρεία της Φούλερ, τέλεια όπως ένα ουτοπικό φαλαστήριο, όπου οι υπάλληλοι σε μια συγκεκριμένη ώρα μπορούν να φύγουν εθελοντικά από τη δουλειά, είναι η τετράγωνη κατασκευή της εξουσίας, ένα φωτεινό και γεωμετρικό κτίριο από γυαλί, όπως το αρχηγείο των εξαιρετικά ναζιστικών «πιονέρηδων των Χριστουγέννων» στο Μια μάχη μετά την άλλη του Paul Thomas Anderson.
Μόνο στο τέλος, πιθανώς, οι μέλισσες θα μπορέσουν να επιστρέψουν στη ζωή, όπως στη «βουγονία» που αφηγείται ο Βιργίλιος στο τέταρτο βιβλίο των Γεωργικών. Ο Βιργίλιος αφηγείται τον μύθο του Αριστέου (που συνδέεται με τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης), ενός βοσκού του οποίου πέθαιναν οι μέλισσες, ένοχου, σύμφωνα με τον θεό Πρωτέα, για τον θάνατο της Ευρυδίκης. Μόνο αφού εξαγνίστηκε ο Αριστέος θυσιάζοντας τέσσερις ταύρους, θα δει επιτέλους την αυθόρμητη αναγέννηση των μελισσών από τα πτώματα των ζώων. Στην ιστορία του Λάνθιμου, το κόστος της επιστροφής των μελισσών στη ζωή θα είναι υψηλό, αλλά ίσως όχι και τόσο: το τέλος της ανθρώπινης ύπαρξης στη Γη, μιας ύπαρξης της οποίας, όπως σε μια υπερβολική και ακραία οπτική της deep ecology, μπορεί κανείς να κάνει και χωρίς. Στο φόντο ενός κομψού «tableau morente» αντηχούν τότε οι νότες του Where have All the Flowers gone, ενός αντιπολεμικού τραγουδιού που γράφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’50: πού πήγαν όλοι οι άνθρωποι; Πέθαναν στον πόλεμο… Λοιπόν, όχι σε έναν παραδοσιακό πόλεμο, αυτή τη φορά, αλλά στον καθημερινό πόλεμο ενός κόσμου που κυριαρχείται από την τεχνολογία του κεφαλαίου και από μια εξουσία που επιβάλλει παντού διάφορες μορφές αιχμαλωσίας.
Για το Codice Rosso, Guy van Stratten
