ΣΥΓΧΙΣΗ

  

 

Pierluigi Fagan

ΣΥΓΧΙΣΗ. Διάβαζα χθες ότι στις ΗΠΑ έγινε μια έρευνα που έδειξε ότι γύρω στο 37% των ερωτηθέντων είχαν μεγάλη αγωνία για την ένταση και την ταχύτητα των αλλαγών στην κοινωνία που ζούνε, μια σαφή αίσθηση «απώλειας ελέγχου», «απροβλεπτότητας» και, άρα, αποπροσανατολισμού. Δεν ξέρω αν υπάρχουν ή θα υπάρξουν ανάλογες έρευνες στην Ευρώπη, αλλά είμαι σίγουρος ότι το αποτέλεσμα θα είναι παρόμοιο, αν όχι μεγαλύτερο. 

 

Στο τελευταίο έργο του καλλιτέχνη που αυτοαποκαλείται  Bansksy, ένας άνδρας, ντυμένος ενσωματωμένα, βαδίζει αποφασιστικά, αλλά προς τα πού δεν το γνωρίζουμε, και, όπως φαίνεται, ούτε ο ίδιος γνωρίζει. Η σημαία των πεποιθήσεών του τον τυφλώνει. Οι πεποιθήσεις του είναι τόσο ισχυρές που τον κάνουν να βαδίζει προς κάτι, αλλά είναι τυφλές, δηλαδή δεν λαμβάνουν υπόψη την πραγματικότητα.

Μερικές φορές το να σταματάμε για να σκεφτούμε κάνει καλό και ίσως είναι απαραίτητο περισσότερο από οτιδήποτε άλλο,.

Το έργο του Bansksy μου θυμίζει τον Καντ όταν έλεγε ότι οι αισθήσεις παρέχουν τα ακατέργαστα δεδομένα οργανωμένα στο χώρο και στο χρόνο, ενώ ο νους ταξινομεί αυτά τα δεδομένα μέσω των κατηγοριών, ενώνοντας διαισθήσεις και έννοιες προκειμένου να σχηματίσει εικόνες του κόσμου. Φαίνεται λοιπόν ότι οι αισθήσεις μας είναι υπερδιεγερμένες από τη φαινομενολογία της ιστορικής φάσης που, όπως όλες οι μεταβάσεις, είναι πολύ πλούσια και προβληματική, ενώ οι εικόνες μας για τον κόσμο κινδυνεύουν να απομακρυνθούν από αυτή την αναταραχή, καθώς δεν μπορούν να της δώσουν ένα συνεκτικό νόημα που να μας επιτρέπει να ξέρουμε πού να πάμε.

Αυτή η έλλειψη σύνδεσης μεταξύ των αισθητηριακών μας αντιλήψεων και του τρόπου με τον οποίο τις σκεφτόμαστε και τις κατανοούμε οδηγεί στο περιβόητο απόφθεγμα του Καντ : «Οι σκέψεις χωρίς περιεχόμενο είναι κενές, οι διαισθήσεις χωρίς έννοιες είναι τυφλές». Τυφλές όπως ο άνθρωπος που βαδίζει χωρίς να ξέρει προς τα πού.

Μια σοβαρή έλλειψη των μορφών γνώσης, ένα πρόβλημα που μοιράζονται όλες οι ιδεολογίες (εδώ με την ουδέτερη έννοια, δηλαδή συστήματα ιδεών που αντικατοπτρίζουν τον κόσμο, μια μορφή του φυσικού και απαραίτητου νου) είναι το γεγονός ότι δεν τείνουν να εστιάζουν στην πλήρη πολυπλοκότητα του κόσμου. Αφορούν μόνο ένα τομέα : κοινωνικές, πολιτικές, γεωπολιτικές, οικονομικές, χρηματοοικονομικές, οικολογικές, τεχνολογικές, ηθικές, πολιτισμικές ή άλλες, αλλά ποτέ όλα αυτά μαζί όπως είναι και στον πραγματικό κόσμο.

Το πιο σημαντικό κρίσιμο σημείο της ιστορικής μας μετάβασης είναι ότι οι μορφές των εικόνων του κόσμου έρχονται από έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια και μετατρέπεται σε κάτι άλλο και έχουμε ανυπέρβλητες δυσκολίες να τις αλλάξουμε και να τις συνθέσουμε με όλα τα στοιχεία – παλιά και νέα – που συνθέτουν την πραγματικότητα.

Ο Άνθρωπος είναι μια ζωντανή μορφή που εξελίχθηκε για τρία εκατομμύρια χρόνια μέσω μιας προθετικότητας  που τοποθέτησε το μυαλό μεταξύ ενστίκτου και πράξης. Γι' αυτό το ζελατινώδες πράγμα που έχουμε στο κρανίο, αν και αποτελεί μόνο το 2% της μάζας του σώματός μας, εντούτοις καταναλώνει το 20% της ενέργειας η οποία πρέπει συνεχώς να αναπληρώνεται  (50% στους εφήβους, 60% στα παιδιά). Ο νους συγκεντρώνει δεδομένα από την πραγματικότητα, τα συνδέει μεταξύ τους, τα επεξεργάζεται, τα συγκρίνει με τις μνήμες που έχουν αποκτηθεί από την εμπειρία ή τη μετάδοση, μοιράζεται αυτή την εικόνα του κόσμου με άλλους μέσω της γλώσσας και τελικά καταλήγει σε μια προθετικότητα.

 

Η σύγχρονη κουλτούρα δεν μας βοηθάει να συνδέσουμε τα δεδομένα της πραγματικότητας, διότι ακόμη και αν είμαστε εξαιρετικά καλοί γνώστες ενός συγκεκριμένου γνωστικού αντικείμενου, δεν παύει να είμαστε παιδιά ανίδεα σε όλα τα άλλα. Σε έρευνα της Microsoft Canada διαπιστώνεται ότι ο μέσος χρόνος της προσοχής μας έχει μειωθεί στα οκτώ δευτερόλεπτα, που είναι λιγότερο από αυτόν των χρυσόψαρων. Η παραλληλεπίπεδη προέκταση μας που κρατάμε στα χέρια μας μας μεταμορφώνει σε phombies (phone+zombie). Οι μνήμες αντικαθίστανται συνεχώς και δεν διαβάζουμε την αιτιώδη αλυσίδα των γεγονότων, αντιλαμβανόμαστε φωτεινές και κραυγαλέες φωτογραφίες, αλλά δεν βλέπουμε την ταινία.

Πνίγουμε τον εγκέφαλό μας σε ένα μόνιμο λουτρό ντοπαμίνης.

Η ανάρτηση δεν καταλήγει. Προσκαλεί απλώς σε προβληματισμό.